Όταν ο χρόνος σου είναι «ελεύθερος», γίνεται επικίνδυνος

Ξυπνάς και, θεωρητικά, είσαι ο πιο τυχερός άνθρωπος του κόσμου. Δεν έχεις ωράριο, δεν έχεις προϊστάμενο, δεν έχεις κάρτα εισόδου. Στην πράξη όμως, αυτή η ελευθερία συχνά μεταφράζεται σε κάτι άλλο: σε μια μέρα που ξεκινά χωρίς δομή.

Και όταν μια μέρα δεν έχει δομή, ο χρόνος δεν οργανώνεται. Απλώνεται.

Η έλλειψη ημερήσιας ρουτίνας στους freelancers δεν είναι θέμα τεμπελιάς ή κακής πειθαρχίας. Είναι δομικό χαρακτηριστικό της ελεύθερης εργασίας. Υψηλή αυτονομία, θολά όρια, συνεχής εναλλαγή ρόλων και μια μόνιμη αίσθηση ότι «πάντα κάτι εκκρεμεί».

Έρευνες για την αυτοαπασχόληση δείχνουν ότι οι freelancers βιώνουν μεγαλύτερη διαπερατότητα ανάμεσα σε εργασία και προσωπικό χρόνο, γεγονός που δυσκολεύει τη συγκέντρωση αλλά και τη διακοπή της εργασίας (Kossek et al., 2012). Η ελευθερία χωρίς πλαίσιο καταλήγει συχνά σε διάχυση.

Το πρόβλημα λοιπόν δεν είναι ότι δεν διαχειρίζεσαι σωστά τον χρόνο σου. Είναι ότι προσπαθείς να τον διαχειριστείς χωρίς αρχιτεκτονική.

Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι το time management, αλλά τα όρια

Στη σύγχρονη βιβλιογραφία, όλο και λιγότερο μιλάμε για time management και όλο και περισσότερο για boundary management: ποιος ορίζει πότε δουλεύεις, πού δουλεύεις και πότε σταματάς (Allen et al., 2014).

Στην παραδοσιακή εργασία, τα όρια είναι εξωτερικά. Στην ελεύθερη εργασία, είσαι εσύ.

Όταν δεν σχεδιάζεις συνειδητά όρια, αυτά σχεδιάζονται τυχαία. Και συνήθως εις βάρος σου. Εργάζεσαι λίγο το πρωί, λίγο το απόγευμα, λίγο το βράδυ, χωρίς ποτέ να νιώθεις ότι πραγματικά τελείωσες.

Η έλλειψη σαφών ορίων συνδέεται με αυξημένη γνωστική κόπωση και δυσκολία αποσύνδεσης από την εργασία, ειδικά σε περιβάλλοντα συνεχούς συνδεσιμότητας.

Φτιάξε σταθερά άκρα στη μέρα σου

Δεν χρειάζεσαι λεπτομερές πρόγραμμα. Χρειάζεσαι δύο σταθερά σημεία: ώρα έναρξης και ώρα λήξης.

Ό,τι υπάρχει ανάμεσα μπορεί να αλλάζει. Τα άκρα όμως πρέπει να είναι σταθερά. Έρευνες δείχνουν ότι τα σαφή χρονικά όρια αυξάνουν την αίσθηση ελέγχου και μειώνουν το στρες, ακόμη κι όταν το workload παραμένει υψηλό (Sonnentag & Fritz, 2015).

Η μέρα δεν χρειάζεται να είναι στρατιωτική. Χρειάζεται να έχει αρχή και τέλος.

Ξεκίνα με τελετουργικό, όχι με απόφαση

Όταν δουλεύεις από τον ίδιο χώρο που ζεις, ο εγκέφαλος δεν λαμβάνει ξεκάθαρο σήμα μετάβασης. Αυτό αυξάνει την τριβή και ευνοεί την αναβλητικότητα.

Τα τελετουργικά έναρξης λειτουργούν ως γνωστικά cues που μειώνουν το κόστος της πρώτης απόφασης και επιταχύνουν τη μετάβαση σε κατάσταση εστίασης (Wood & Rünger, 2016).

Ένα απλό τελετουργικό 3 λεπτών αρκεί: άνοιγμα task list, επιλογή ενός ξεκάθαρου στόχου και άμεση έναρξη εργασίας.

Ο προγραμματισμός της επόμενης ημέρας ξεκινά το προηγούμενο απόγευμα

Ένα από τα πιο υποτιμημένα εργαλεία διαχείρισης χρόνου για freelancers δεν είναι το ημερήσιο πλάνο, αλλά το πότε αυτό γίνεται.

Όταν κλείνεις τη μέρα σου χωρίς να έχεις αποφασίσει τι σε περιμένει αύριο, το πρωί ξεκινά με ερώτημα αντί για κατεύθυνση. Κάθε ερώτημα απαιτεί απόφαση και η λήψη αποφάσεων αυξάνει το cognitive load, μειώνοντας τη διαθέσιμη νοητική ενέργεια για ουσιαστική εργασία (Sweller, 1988).

Ο προγραμματισμός από την προηγούμενη ημέρα λειτουργεί σαν νοητική προφόρτιση. Μεταφέρεις το βάρος της απόφασης σε χρόνο που δεν απαιτεί άμεση εκτέλεση.

Παράλληλα, η καταγραφή των αυριανών εκκρεμοτήτων βοηθά στο κλείσιμο των λεγόμενων open loops. Το φαινόμενο Zeigarnik δείχνει ότι οι ανοιχτές εκκρεμότητες καταλαμβάνουν γνωστικό χώρο ακόμη κι όταν δεν εργαζόμαστε ενεργά πάνω τους (Zeigarnik, 1927).

Επιπλέον, όταν ένα άτομο έχει προκαθορίσει τι θα κάνει και πότε, αυξάνεται σημαντικά η πιθανότητα εκτέλεσης, κάτι ιδιαίτερα κρίσιμο για αυτοκαθοριζόμενες μορφές εργασίας (Gollwitzer, 1999).

Δεν χρειάζεται να προγραμματίσεις όλη τη μέρα σου. Αρκεί να έχεις αποφασίσει πώς ξεκινά.

Δούλεψε σε κύκλους εστίασης, όχι σε marathons

Η παρατεταμένη συγκέντρωση χωρίς διαλείμματα μειώνει την απόδοση και αυξάνει τη γνωστική κόπωση. Μελέτες δείχνουν ότι τα δομημένα χρονικά blocks με διαλείμματα βελτιώνουν την εμπειρία εστίασης και τη βιωσιμότητα της απόδοσης (Bailey & Konstan, 2006).

Δύο κύκλοι εστίασης το πρωί αρκούν για να νιώσεις ότι η μέρα «πήγε καλά», πριν ακόμη ξεκινήσει.

Κλείσε τη μέρα όπως την άνοιξες: συνειδητά

Για τους freelancers, η διακοπή της εργασίας δεν είναι δεδομένη. Είναι δεξιότητα.

Το τελετουργικό λήξης βοηθά στη γνωστική αποφόρτιση και στη μετάβαση σε χρόνο εκτός εργασίας, κάτι που συνδέεται με καλύτερη ψυχική αποκατάσταση και χαμηλότερα επίπεδα εξουθένωσης (Sonnentag & Fritz, 2015).

Τρία λεπτά αρκούν: κλείσε ανοιχτά loops, γράψε τα must-do της επόμενης ημέρας και αποσυνδέσου.

Η ρουτίνα δεν περιορίζει την ελευθερία σου. Τη στηρίζει.